Profile News Gallery Audio Discography Video Contact Us

Jazz manouche

Ο όρος  jazz manouche (γαλλικά) ή gypsy jazz (αγγλικά) δεν υπήρχε πριν ο Django Reinhardt ξεκινήσει την καριέρα του στις αρχές της δεκαετίας του ’30, σαν κιθαρίστας. Όλες οι πηγές συγκλίνουν στο ότι ο όρος αυτός πρωτοεμφανίστηκε για να καθορίσει το νέο ήχο, που ξέφευγε από τα προηγούμενα ακμάζοντα είδη. Πολύ συχνά, αντί για gypsy jazz συναντάμε τον όρο gypsy swing και, ακόμη συχνότερα τον όρο jazz manouche ή manouche jazz. Ο D.Reinhardt, αν και γεννημένος στο Βέλγιο, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του Γαλλία κι εκεί ευδοκίμησε μια ολόκληρη σχολή κιθαριστών που έπαιξαν (και παίζουν μ’ αυτόν τον τρόπο και η γαλλική λέξη χρησιμοποιείται ευρέως ακόμη κι από μη γαλλόφωνους.

Η τσιγγάνικη αυτή όψη της jazz (όπως συμβαίνει και μ’ οποιοδήποτε άλλο μουσικό είδος καταπιάνονται οι τσιγγάνοι) μοιάζει με μια προφορική παράδοση που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, όπως τα καθημερινά έθιμα. Οι  περισσότεροι τσιγγάνοι μουσικοί δεν διάβαζαν ή έγραφαν μουσική, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. (Σημειώστε ότι ο ίδιος ο D.Reinhardt όχι μόνο δεν διάβαζε νότες και παρτιτούρες αλλά ήταν εξ’ ολοκλήρου αγράμματος. Ο φίλος και συνεργάτης του S.Grappelli του έμαθε στοιχειώδη γραφή και ανάγνωση, ώστε να μπορεί, τουλάχιστον, να διαβάζει τους όρους των συμβολαίων που έπρεπε να υπογράφει). Το συνηθέστερο ήταν οι αρχάριοι να «στήνουν αυτί», πάνω από ταλαιπωρημένους δίσκους γραμμοφώνου, ατελείωτες ώρες αποστηθίζοντας μελωδίες ή να σταχυολογούν ευφυής τεχνικές από περισσότερο έμπειρους παίχτες.

Στη gypsy jazz τα πρωτεύοντα σολιστικά όργανα ήταν η κιθάρα και το βιολί, αν και το κλαρινέτο και το ακορντεόν είναι αρκετά συνηθισμένα σ’ αυτό το ρόλο. Πολύ χαρακτηριστικός και ιδιαίτερος είναι ο ρόλος της ρυθμικής κιθάρας, όπου μ’ένα πολύ ξεχωριστό «κρουστό» τρόπο παιξίματος, γνωστό ως “le ή la pompe” προσπαθούσε ν’ αντικαταστήσει τα κρουστά(drums).Στην ανατολική Ευρώπη χρησιμοποιούσαν και το cymbalum (κύμβαλο ή σαντούρι) στη ρυθμική συγκρότηση. Η ολοκλήρωση της ορχήστρας ήταν το κοντραμπάσο. Έτσι η ορχήστρα ήταν πλήρης.

Όταν η αμερικάνικη τζαζ έφτασε στην Ευρώπη, το κοινό ενδιαφέρθηκε κυρίως για το χορευτικό της μέρος, το swing, που ήταν η ακμάζουσα μουσική, γύρω στο ’35.Στην Αμερική τα σχήματα ήταν διαφορετικά (κυρίως πνευστά), αλλά ο ήχος της ευρωπαϊκής gypsy jazz είχε πολλά κοινά για τα αυτιά τους. Το ρυθμικό pompe, τη χορευτική διάθεση αλλά μαζί και τον αυθόρμητο αυτοσχεδιασμό, πάνω σε μελωδίες που ήταν γνωστές κι απ’ τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Ο D.Reinhardt κατάφερε να συνδυάσει, με ιδιαίτερη επιτυχία, το σκοτεινό, χρωματικό άρωμα των τσιγγάνικων μελωδιών, με την πιο εγκεφαλική αρμονική γεύση του swing της αντίπερα όχθης. Αυτό το επιτυχές ανακάτεμα, θα μπορούσαμε να πούμε, πως είναι το σήμα κατατεθέν της gypsy jazz μουσικής.

Οι κοινωνικές καταστάσεις της εποχής τόσο στην Αμερική, όσο και στην Ευρώπη, έδωσαν την τελική ώθηση στη μουσική αυτή να ευδοκιμήσει. Η μεγάλη οικονομική κρίση στην Αμερική και ο πόλεμος στην Ευρώπη-που θα συνεχιζόταν αργότερα, χειρότερος απ’ τον πρώτο-κατάφεραν τόσο μεγάλα πλήγματα, που ο καθένας κατάλαβε την πλάνη της «αιώνιας ευτυχίας» κι άρχισε να αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τη ζωή, περισσότερο εφήμερα. Τίποτα δε θα διαρκούσε για πάντα. Η φτώχια ήταν ανυπόφορη και ο θρήνος για τους χαμένους αβάσταχτος. Δεν υπήρχε πιο κάτω. Είχε φτάσει στον πάτο του πηγαδιού. Έπρεπε, επομένως να ξεχάσει και να ξεχαστεί. Να βγει απ’ το αδιέξοδο της δυστυχίας και της μη ελπίδας. Έπρεπε, τουλάχιστον, να βγει έξω, να χαρεί τη στιγμή, να χορέψει, να τραγουδήσει, να μεθύσει, έτσι ώστε, ακόμη και χωρίς ουσιαστικό λόγο να λάμψει η ελπίδα του νέου κόσμου.

Το ρατσιστικό πρόβλημα στη Αμερική, λυνόταν, ως δια μαγείας, όταν οι μαύροι έπαιρναν τα όργανα να παίξουν. Η άνοδος του φασισμού στην Ευρώπη, έβρισκε σοβαρό αντίπαλο στις ψυχές των ανθρώπων που ανοίγονταν στην απόλυτη ελευθερία της τζαζ μουσικής, καταρρίπτοντας κάθε τι, που ίσχυε ως τότε. Μπρος στη μουσική που αγαλλίαζε τις ψυχές και στο χορό που έδινε τη δυνατότητα στον καθένα να συμμετέχει σ’ αυτή τη μαγεία, όλα φάνταζαν ευκολότερα. Κι όλα ήταν swing!

Ο D.Reinhardt εξαιτίας της ασύγκριτης ιδιοφυίας του απέκτησε οπαδούς πιστούς, αλλά και συνεχιστές, που συνέχισαν αυτό τον τρόπο παιξίματος κι έπειτα από τον πρόωρο θάνατό του, μόλις το 1953.Τσιγγάνοι, αλλά και όχι μόνο, κιθαρίστες αλλά και τζαζίστες μουσικοί γενικότερα, υιοθέτησαν τον τρόπο του και τον διατηρούν ζωντανό ακόμη και σήμερα.

Η Ευρώπη ακόμα και σήμερα δονείται από ορχήστρες σαν το Hot Club de France και μουσικοί όπως ο Β.Lagrene, oι Rosenberg Trio, o A.Debarre και πολλοί άλλοι, από διάφορα σημεία της Ευρώπης διοργανώνουν φεστιβάλ, συναντήσεις μουσικών, κάθε χρόνο που σφύζουν από ζωή και ζωντάνια. Σ’ αυτά τα φεστιβάλ συναναστρέφονται ένα ευρύ κοινό του σήμερα , με μια φόρμα μουσικής που γεννήθηκε και άνθισε σχεδόν 80 χρόνια πριν, μα που οι ρίζες τους είναι τόσο κοινές, που τα χρόνια δείχνουν σαν να μην πέρασαν ποτέ…

Μην εκπλήσσεστε! Στην Ελλάδα το είδος αυτό έχει μείνει σχεδόν εντελώς άγνωστο, εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Η χώρα μας είναι ίσως η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που δεν συμμετέχει σε διεθνή τζαζ φόρουμ, δηλώνοντας μια ουσιαστική άγνοια που χαρακτηρίζει και τους αρμόδιους, αλλά και τη μουσική παιδεία των πολιτών. Όμως, παρόλαυτα, ακόμη κι απ’ τη δεκαετία του ’40, Έλληνες μουσικοί επηρεάστηκαν από το ρεύμα του swing που άγγιξε τα αυτιά τους και στάθηκε αδύνατο να αντισταθούν στη φλόγα του.

Leave A Comment

Posting your comment...

http://diminuita.com/wp-content/themes/selecta